آیا کمک گرفتن از مردم با توحید منافات دارد؟ پاسخ قرآن شما را شگفتزده میکند
در مسیر زندگی، انسان همواره میان اتکال به خدا و بهرهمندی از یاری مردم قرار دارد. قرآن کریم در سوره انفال به زیبایی این هماهنگی را نشان میدهد؛ جایی که نصرت الهی در کنار پشتیبانی مؤمنان معنا پیدا میکند. در حقیقت، توکل واقعی بر خدا به معنای نفی همکاری، قدردانی و شکر از بندگان نیست، بلکه قدردانی از انسانها، جلوهای از سپاس پروردگار است.
در ادامه این پست از دلبرانه مقاله ای درباره کمک گرفتن ازمردم+یاری ازخدا برای شما آماده کرده ایم.
یاری الهی در کنار کمکهای مردمی در قرآن
خداوند متعال در آیه ۶۲ سوره انفال میفرماید:
«وَإِن يُرِيدُوا أَنْ يَخْدَعُوكَ فَإِنَّ حَسْبَكَ اللَّهُ هُوَ الَّذِي أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ»
ترجمه: اگر دشمنان بخواهند تو را فریب دهند، خدا برای تو کافی است؛ همان خدایی که با یاری خود و حمایت مؤمنان، تو را تأیید و پیروز گردانید.
این آیه نشان میدهد که امداد الهی در کنار کمکهای مردمی معنا پیدا میکند. خداوند هم به یاری خویش تکیه دارد و هم از همراهی مؤمنان برای تحقق ارادهاش بهره میگیرد. در ادامه آیه ۶۴ نیز میخوانیم:
«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ»
یعنی: ای پیامبر! خدا و مؤمنان پیرو تو برایت کافی هستند.
بنابراین، جملهی «خدا مرا کفایت میکند» هیچ منافاتی با یاری خواستن از مردم ندارد. انسان موحد میتواند با حفظ ایمان و توکل، از دیگران کمک بگیرد و از نیکیهایشان قدردانی کند، بیآنکه گرفتار شرک شود.
قدردانی از مردم، نشانهی ایمان و شکرگزاری
اسلام دینی است که شکر و قدردانی را محدود به گفتن «الحمدلله» نمیداند، بلکه تأکید میکند که شکر خدا از مسیر شکر بندگان میگذرد. پیامبر اکرم(ص) میفرمایند:
«لَا يَشْكُرُ اللَّهَ مَنْ لَمْ يَشْكُرِ النَّاسَ»
کسی که از مردم تشکر نکند، شکر خدا را نیز بهجا نیاورده است.
امام خمینی(ره) نیز در همین مسیر میفرماید:
«ما که شکر خدا را نمیتوانیم به جا آوریم، لکن شکر این ملت همان شکر خداست؛ کسی که شکر مردم را نکند، در واقع شکر خدا را نیز به جا نیاورده است».
(صحیفه امام خمینی، جلد ۲۱، صفحه ۴۱۰)
بنابراین، وقتی کسی به ما کمک میکند و ما میگوییم «اول خدا، بعد شما»، این سخن نشانهی موحد بودن و آگاهی از نقش الهی در اسباب طبیعی است، نه شرک. خداوند در حقیقت، انسانها را وسیلهی گسترش نعمتها و رحمت خود در زمین قرار داده است.
جهان، ملک مطلق خداوند
آیات متعددی از قرآن یادآور میشوند که تمام هستی، ملک و مِلک خداست:
-
«وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِير» (آلعمران، ۱۸۹)
-
«وَتَبَارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا» (زخرف، ۸۵)
-
«وَلِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا ۚ يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ» (مائده، ۱۷)
این آیات یادآور میشوند که کمکهای مردمی نیز در اصل جلوهای از اراده و ملک الهی هستند.
شکرگزاری؛ عامل افزایش نعمت
در احادیث آمده است که سپاسگزاری از مردم، سپاسگزاری از خداوند است. امام صادق(ع) میفرمایند:
«مَن لَم يَشْكُرِ المَخْلوقَ لَم يَشْكُرِ الخالِقَ»
کسی که از مخلوق تشکر نکند، شکر خالق را هم بهجا نیاورده است.
همچنین ایشان میفرمایند:
«مَن أُعطِيَ الشُّكرَ أُعطِيَ الزِّيادَةَ، يَقولُ اللهُ: لَئِن شَكَرْتُم لَأَزِيدَنَّكُم»
کسی که توفیق شکرگزاری بیابد، افزایش نعمت نیز نصیب او خواهد شد؛ زیرا خدا وعده داده است: اگر شکر کنید، نعمتتان را میافزایم.
امام سجاد(ع) نیز فرمودهاند:
«أشکَرُکُم لله أشکَرُکُم للناس»
سپاسگزارترین شما نسبت به خدا، کسی است که بیشتر از دیگران از مردم سپاسگزاری میکند.
سخن امام رضا(ع) دربارهی شکر از مردم
امام رضا(ع) فرمودند:
«مَنْ لَمْ يَشْكُرِ الْمُنْعِمَ مِنَ الْمَخْلُوقِينَ لَمْ يَشْكُرِ اللَّهَ»
کسی که از نعمتدهندگان در میان مردم تشکر نکند، شکر خدا را نیز به جا نیاورده است.
اگرچه برخی در سند این حدیث تردید کردهاند، اما از نظر عقل و منطق، این سخن کاملاً پذیرفتنی است، زیرا قدردانی از واسطههای رحمت الهی، بخشی از توحید عملی و ادب ایمانی است.
سخن آخر
کمک گرفتن از مردم و سپاس از آنان، هیچ منافاتی با ایمان و توکل به خدا ندارد. انسان موحد میداند که هر نیکی از جانب خداست، ولی خداوند این نیکیها را از طریق انسانهای نیکوکار جاری میسازد. بنابراین، همانگونه که قرآن فرمود:
«أَيَّدَكَ بِنَصْرِهِ وَبِالْمُؤْمِنِينَ»
خداوند هم با نصرت خود و هم با ایمان بندگانش، بندگان را یاری میکند.
پس شکر مردم، شکر خداست؛ و بیتوجهی به زحمات دیگران، کفران نعمت الهی است.