چرا برای جنابت غسل واجب است؟
در این نوشته از دلبرانه قصد داریم به دلایل اینکه چرا برای جنابت غسل واجب است بپردازیم.
ممکن است این سوال برای شما هم پیش آمده باشد که دلیل اینکه غسل جنابت واجب است چیست؟
برای پاسخ به این پرسش شما از منابع معتبر مطالبی جمع آوری شده است که در ادامه می توانید مطالعه کنید.
امیدواریم که مورد توجه شما عزیزان قرار گیرد… در ادامه با ما همراه باشید…
چرا براي جنابت غسل واجب است؟
آیه 43 سوره نساء
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَأَنْتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا ۚ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ ۗ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا
ای اهل ایمان، هرگز در حال مستی به نماز نیایید تا بدانید چه می‌گویید (و چه می‌کنید) و نه در حال جنابت (به مساجد آیید) مگر آنکه رهگذر باشید تا وقتی که غسل کنید.
و اگر بیمار بودید یا آنکه در سفر باشید یا قضاء حاجتی دست داده باشد یا با زنان مباشرت کرده‌اید و آب برای تطهیر و غسل نیافتید پس به خاک پاک تیمم کنید، آن‌گاه صورت و دستها را (بدان) مسح کنید، که خدا بخشنده و آمرزنده است.
در آموزه های دینی ما غسل جنابت دارای اهمیت والایی است که ائمهمعصومین علیهم السلام به این امر توجه بسزایی داشتن
و اگر دارای اهمیت نبود انسان میتوانست هرگاه جنب می شد و بدنش آلوده میشد به حمام برود و غسل جنابت نکند و شستن تنها کفایتش میکرد.
این امر آنچنان مهم است که در روایت ذیل در کنار توحید و نبوت و فروع دین قرار گرفته است
ابان بن ابى عياش از سليم بن قيس نقل كند كه گفت:
شنيدم كه مردى از على بن ابى طالب در باره ايمان پرسيد و گفت: اى امير مؤمنان! برايم از ايمان بگو كه از آن جز از تو و پس از تو از كسى نپرسم.
على عليه السّلام گفت: مردى نزد پيامبر صلّى اللَّه عليه و اله و سلّم آمد و آنچه تو از من پرسيدى از آن حضرت پرسيد و به پيامبر همين را گفت كه تو گفتى و خواست كه او را حديث كند.
پيامبر صلّى اللَّه عليه و اله و سلّم به او فرمود: «بنشين و به آنچه ايمان آوردى عمل كن.»
سپس على عليه السّلام به آن مرد رو كرد و فرمود: آيا مىدانى كه جبرئيل به گونه انسانى نزد رسول خدا صلّى اللَّه عليه و اله و سلّم آمد و به آن حضرت گفت: «اسلام چيست؟» رسول فرمود:
«گواهى به اينكه الهى جز خدا نيست و محمّد فرستاده خدا است، و بر پاى داشتن نماز و دادن زكاة و انجام حج و گرفتن روزه رمضان و غسل جنابت» جبرئيل گفت:
ايمان چيست؟
رسول گفت: «اينكه به خدا و فرشتگان و نامههاى آسمانى و فرستادگانش و به زندگى پس از مرگ و به قضا و قدر خدا و خوبى و بدى و تلخى و شيرينى آن ايمان آورى».
پس از آنكه آن مرد برخاست و رفت، رسول خدا صلّى اللَّه عليه و اله و سلّم فرمود: «اين جبرئيل بود، آمده بود تا دينتان را به شما بياموزد.)(*1)
باز در جای دیگر امام معصوم برای کسی که غسل جنابت را بدرستی انجام ندهد کیفر قرار داده است و اگر ضرورتی در غسل جنابت نبود دستور به کیفر نمیدادند
كيفر آنكه بدرستى غسل جنابت نكند
حجر بن زائده، از امام صادق عليه السّلام روايت كرده است كه هر كسى كه عمدا و به هنگام غسل جنابت، (حتى) مويى از بدن خود را فراموش كند و غسل ندهد (جاى) او در آتش (دوزخ) است.(*2)
غسل جنابت امتحان الهی
و در روایتی دیگر امام معصوم(ع) دلیل غسل جنابت را بیان میکنند که حتی اگر جنابت از راه حلال باشد و آن را امانتی از جانب پروردگار و وسیله ای برای امتحان بندگان قرار داده است
پس شستن به تنهایی در جنابت کفایت نمیکند و بایستی به نیت غسل جنابت باشد تا در این امتحان الهی پیروز باشیم
زنديق گفت: يا أبا عبد اللَّه غسل جنابت بر امّت چرا واجب كردند و حال آنكه جنب بپهلوى حلال خود رفت و در حلال أصلا دنس و كثافت نيست تا رفع آن واجب و لازم بود؟
حضرت امام الخلائق جعفر بن محمّد الصّادق عليه السّلام فرمود كه:
جنابت بمنزله حيض است بواسطه آنكه نطفه آدمى دم غير مستحكم است و در جماع حركت شديده و شهوت غالبه است و چون مجامع از جماع فارغ گردد بدن تنفّس زند البتّه آن مرد رايحه كريه از نفس خود مىيابد، پس غسل بواسطه همين واجب گرديد مع هذا غسل جنابت امانت است كه حضرت مهيمن ميان بندگان خود را بر آن ايتمان نمود و ايشان را بآن اختيار، و امتحان فرمود(*3)
و باز از این دو روایت میشود استفاده کرد که چقدر غسل جنابت دارای اهمیت است که هم یک امر بهداشتی برای انسان و اطرافیان هست مخصوصاّ انسانهایی که به بهداشت خود اهمیت نمیدهند در اینجا چون مساله بهداشتی مهمی است مجبور میشوند بواسطه وجوب غسل جنابت این امر را انجام دهند و هم یک امر تعبدی است که مقام بندگی انسان را نشان میدهد .
ما از آلودگی گفتیم که به خاطر کثیفی و آلودگی است که انسان با غسل جنابت مجبور به رفع آلودگی میشود حال سوالی پیش می آید که به غیر از جنابت بول و غائط هم آلودگی است پس چرا برای آن نباید غسل کرد که باز اینجا هم ائمه معصومین (ع) جواب داده اند
علّتى كه به خاطر آن غسل از جنابت واجب است و براى بول و غائط كردن غسل واجب نيست
1- عدّهاى از يهود خدمت رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله رسيدند و داناترين آنان از آن حضرت پرسشهائى كرد و در ميان آن سؤالها يكى اين بود كه: به چه سبب خداوند تعالى به غسل از جنابت امر فرموده ولى به غسل از بول و غائط امر نفرموده است؟
رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله پاسخ فرمود: همانا آدم ابو البشر هنگامى كه از ميوه آن درخت خورد، نوش و لذّت آن در رگها و موى و پوستش جريان يافت، پس هنگامى كه مرد با همسرش نزديكى كند آب منى از هر رگ و موئى كه در بدن اوست خارج ميگردد، پس خداوند عزّ و جلّ بر ذرّيّه و نسل او غسل از جنابت را تا روز قيامت واجب ساخته است،
ولى بول ما زاد و سموم آنچه كه انسان مينوشد، ميباشد كه از بدن خارج مىشود، و غائط ما زاد خوراكى است كه آدمى خورده و به آن شكلخارج ميگردد.
پس به سبب آن وضو بر او لازم مىآيد. آن مرد يهودى گفت: اى محمّد راست گفتى.
2- امام رضا عليه السّلام در پاسخ كتبى به سؤالات محمّد بن سنان چنين مرقوم فرمود:
علّت غسل جنابت پاكيزگى است كه انسان را از زحمتى كه باو رسيده است پاك سازد و نيز پاك گردانيدن باقى بدنش. زيرا منى از تمامى بدن بيرون مىآيد، بنا بر اين پاك ساختن تمام بدن بر او واجب است،
و سبب تخفيف و سبك ساختن تكليف در مورد بول و غائط آنست كه آنها بيشتر واقع مىشود و شمار دفعاتش بيش از جنابت است.
پس خداى تعالى در اين مورد به خاطر بيشتر واقع شدن و سختى و رنجش و آمدن بدون اراده و بدون لذّت و شهوت آن بوضو ساختن تنها راضى گرديد،
در صورتى كه جنابت حاصل نميشود مگر با لذّتجوئى و واداشتن خويشتن بدان.
در آخر هم باید به این نکته توجه کنیم که به استناد این روایت میشود راحت پی به این مساله برد که شستن بدن برای انسان جنب کفایت نمیکند
چون شستن بدن یک امر ظاهری است و ظاهر مان را پاک میکنیم اما روح انسان بایستی به یک شیوه پاک میشد که آن جز با غسل کردن که از جانب خداوند به ما رسیده محقق نمیشود
اقسام غسل ها
غسلها دو گونه اند: واجب و مستحبّ. غسلهاى واجب بر مكلّفين زنده عبارت است از:
غسل جنابت، و غسل مسّ ميّت آدمى بعد از سرد شدن بدن و پيش از غسل دادن آن و غسلی که به واسطه نذر ، عهد، قسم ، واجب شود غسلهاى واجب بر زنان نيز عبارت است از: غسل جنابت و همچنين غسل حيض و نفاس و استحاضه و غسل مسّ ميّت.
غسل ميّت نيز كه در شريعت سيّد المرسلين صلّى اللَّه عليه و آله واجب است.
غسلهاى مستحبّ بيست و هشت غسل و بلكه بيشتر از اين عدد است، كه در روايات براى هر كدام از آنها فضيلت و ثواب خاصّى ذكر شده است.
از جمله غسل روز جمعه مستحب است و همچنين غسل عيد فطر و قربانى و غسل ورود به مكه و مدينه و غسل زيارت و غسل احرام و غسل اولين شب ماه رمضان و شب هفدهم و نوزدهم و بيست و يكم و بيست و سوم آن ماه.
احكام جنب
وقتى انسان با همسر خود همبستر شد به گونهاى كه دو ختنه گاه يعنى جاى ختنه مرد در آلت تناسلى با جايگاه ختنه زن تلاقى نمود،
و يا به خاطر بيرون آمدن منى جنب شد، به شرط اينكه با جهش بيرون آمده و جنب شدن انسان معلوم و يقينى باشد.
خواه در خواب باشد يا در بيدارى، با شهوت باشد يا بدون شهوت، احكام زير بر آن مترتّب مىشود:
1- براى او جايز نيست كه در مسجد داخل شود، مگر اينكه ناچار باشد و به صورت گذرا از مسجد بگذرد.
2- نبايد در حال اختيار چيزى در آنجا بگذارد، جز در مسجد الحرام و مسجد مدينه شريفه كه حتّى جايز نيست از آن دو عبور كند.
3- شخص جنب نبايد نوشته مصحف و قرآن شريف و يا نامى از نامهاى خداوند- جلّ جلاله- و نامهاى پيامبران خدا و ائمّه- صلوات اللَّه جلّ جلاله عليهم اجمعين- را مسّ كند.
4- براى جنب جايز است كه همه قرآن بجز چهار سوره عزائم را بخواند، و مادام كه جنب است نبايد حتّى به مقدار كم از اين چهار سوره را قرائت كند. و آنها عبارتند از: سورههاى «الم سجده» و «حم سجده»، و «و النّجم»، و «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ».
5- خوردن و آشاميدن در حالت جنابت مكروه است، و اگر شخص جنب، احتياج به خوردن و آشاميدن پيدا كرد، ابتدا مضمضه و استنشاق نموده و آب در دهان و بينى گردانده و بعد مىخورد و مىآشامد.
6- خوابيدن بعد از جنابت مكروه است مگر بعد از گرفتن وضو.
7- خضاب كردن و حنا گذاشتن براى جنب مكروه است.
كيفيّت غسل
كسى كه مىخواهد غسل جنابت كند، در صورتى كه غسلش به خاطر انزال منى (به شرط جهش در هنگام بيرون آمدن) باشد، بايد به نكات زير توجّه كند:
1- واجب است كه ابتدا با بول كردن يا هر چيزى كه جانشين آن باشد، استبرا نمايد، و اين كار بر زنان واجب نيست.
2- سپس هر جايى از بدنش را كه نجس شده شستشو دهد.
3- مستحبّ است كه سه بار دستش را بشويد.
4- مستحبّ است هنگام غسل كردن بگويد:
«اللّهمّ، طهّرنى، و طهّر قلبى، و اشرح صدرى، و أجر على لسانى ذكرك و مدحتك و الثّناء عليك. اللّهمّ، اجعله لى طهورا و شفاء و نورا، إنّك على كلّ شىء قدير.»
– خداوندا، مرا پاكيزه بگردان، و قلبم را پاك نما، و سينه و دلم را بگشاى، و ياد و مدح و ثنايت را بر زبانم جارى گردان، خدايا، اين [غسل كردن] را براى من مايه پاكيزگى و بهبودى و نور قرار ده، براستى كه تو بر هر چيز توانا هستى.
5- مستحبّ است پيش از غسل، مضمضه و استنشاق نموده و آب در دهان و بينى بگرداند.
6- نيّت غسل را مىتواند هنگام مضمضه و شستن دهان، و يا وقت شروع غسل بكند. و نيّت آن به اين صورت است كه غسل جنابت مىكنم به خاطر واجب بودن آن، تا به اين وسيله حالت جنابت رفع، و هر چه با غسل كردن مباح مىگردد «1» برايم مباح و جايز گردد، در حالى كه منظورم از انجام آن عبادت خداوند سبحان از آن جهت كه شايسته عبادت است «2» مىباشد.
______________________________
(1) مانند نماز خواندن.
(2) يعنى از آن جهت كه خداوند سبحان ذاتا اهليّت عبادت را دارد و به عبارت ديگر به جهت محبّت و شكر و سپاسگزارى از او، او را عبادت مىكنم، نه از روى ترس از آتش جهنّم، و يا ميل و رغبت به بهشت.
به ابو جعفر باقر (ع) و يا ابو عبد اللَّه صادق (ع) گفتم: براى غسل جنابت چند پارچ آب كافى است، آن حضرت گفت: رسول خدا و همسرش با يك طشت آب، غسل مىكردند كه پنج پارچ آب ظرفيت داشت.
________________________________________________________________
1*- تاريخ سياسى صدر اسلام / ترجمه كتاب سليم ؛ ؛ ص105
2*- پاداش نيكيها و كيفر گناهان / ترجمه ثواب الأعمال، ص: 580
3*- الإحتجاج على أهل اللجاج (للطبرسي) / ترجمه و شرح غفارى ؛ ج3
4*- من لا يحضره الفقيه / ترجمه غفارى، على اكبر ومحمد جواد و بلاغى، صدر، ج1، ص: 107
5*- ادب حضور (ترجمه فلاح السائل)، ص: 118
6*-، گزيده كافى، 3جلد
حکمت غسل جنابت
طبق شریعت اسلام فردی که جنب شده (یعنی منی از او خارج شده یا با دیگری همبستر شده)برای انجام اعمالی که نیاز به طهارت دارد واجب است غسل نماید.
این که چرا اسلام دستور می دهد به هنگام جنب شدن، تمام بدن را بشویید آنهم با کیفیت مخصوص، در حالی که فقط عضو معینی آلوده می شود یا این که چرا نباید تنها محل را بشوییم و اگر مقصود پاکیزگی است چرا دوش گرفتن معمولی کفایت نمی کند؟
در پاسخ باید متذکر شویم که علت شرعی وجوب غسل بااین کیفیت، دستور دین است ولی در زیر، چند حکمت غسل جنابت را را بر‌می شمریم:
اطاعت امر الهی
حکمت اصلی غسل کردن به طور کلی با این کیفیت خاص، اطاعت امر الهی است که باعث تقویت روحیه عبودیت و بندگی در فرد مسلمان شده و او از این طریق به خدای خویش نزدیک می گردد.
حکمت غسل کردن فقط یک نظافت بدنی نیست: بلکه غسل، یک عمل عبادی است که با ویژگی‌های عبادی آن (مانند نیت و انجام عمل برای رضای خدا) باعث می شود که دل، متوجه خداشود. ازاین‌رو نباید آن را با یک نظافت ظاهری صرف، یکسان دانست.
رعایت بهداشت
غسل جنابت یک دستوراسلامی برای پاک نگه داشتن بدن و رعایت بهداشت،در طول زندگی است.
همواره افرادی از نظافت خود غافل میشوند ولی این حکم اسلامی آنان را وادار میکند که در فاصلههای مختلف، خود را شست و شو دهند و بدن خود را پاک نگه دارند.